Câu hỏi: Tôi đang cho anh B vay số tiền là 1,5 tỷ đồng. Nếu anh B chết thì số nợ này có bị xóa bỏ không? Người thừa kế của anh B là vợ và các con anh B có phải trả nợ mà anh B để lại không? Và nếu anh B này chết không để lại di sản thì số tiền nợ tôi do ai trả? Tôi chưa rõ các quy định của pháp luật về vấn đề này, Nhật Lý giải đáp giúp tôi nhé?

Điều 615 Bộ luật Dân sự năm 2015 có quy định về việc thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại như sau:

Điều 615. Thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại

1. Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thoả thuận khác.

2. Trường hợp di sản chưa được chia thì nghĩa vụ tài sản do người chết để lại được người quản lý di sản thực hiện theo thoả thuận của những người thừa kế trong phạm vi di sản do người chết để lại.

3. Trường hợp di sản đã được chia thì mỗi người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại tương ứng nhưng không vượt quá phần tài sản mà mình đã nhận, trừ trường hợp có thoả thuận khác.

4. Trường hợp người thừa kế không phải là cá nhân hưởng di sản theo di chúc thì cũng phải thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại như người thừa kế là cá nhân.

Như vậy, trong trường hợp người vay tiền là anh B không may qua đời thì người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ trả nợ cho anh B trong phạm vi di sản mà anh B để lại, số nợ không được xóa bỏ, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Người thừa kế có phải trả nợ cho người để lại di sản không?

Như đã đề cập ở trên, người thừa kế có nghĩa vụ trả nợ cho người để lại di sản. Tuy nhiên, theo Điều 422 Bộ luật dân sự 2015 về chấm dứt hợp đồng vay tiền thì cá nhân giao kết hợp đồng chết, pháp nhân giao kết hợp đồng chấm dứt tồn tại mà hợp đồng phải do chính cá nhân, pháp nhân đó thực hiện.

Điều 427 Bộ luật dân sự 2015 quy định về hậu quả của việc hủy bỏ/chấm dứt hợp đồng như sau: Khi hợp đồng bị hủy bỏ thì hợp đồng không có hiệu lực từ thời điểm giao kết, các bên không phải thực hiện nghĩa vụ đã thỏa thuận, trừ thỏa thuận về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và thỏa thuận về giải quyết tranh chấp.

Có thể hiểu, chỉ trong trường hợp các điều khoản của hợp đồng vay tiền có thỏa thuận chỉ người vay là người phải trả nợ thì khi người này qua đời, hợp đồng vay tiền sẽ chấm dứt nên bên vay sẽ không còn nghĩa vụ trả nợ. Nếu không có thỏa thuận này thì người thừa kế vẫn phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo thông thường.

Ngoài ra, một số trường hợp người thừa kế biết về khoản nợ của người chết và không muốn phải trả khoản vay bằng cách từ chối nhận di sản. Để bảo vệ quyền lợi của bên cho vay, pháp luật đã quy định tại khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015 như sau: “Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.” 

Quy định này nhằm tránh tình trạng trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác (hay trong trường hợp này là trốn tránh nghĩa vụ trả tiền vay).

Nếu người chết không để lại di sản thì nợ người đó do ai trả?

Trong trường hợp người chết không để lại di sản, tức tổng tài sản nhỏ hơn hoặc bằng tổng các nghĩa vụ tài sản và chi phí ưu tiên, người thừa kế không phải gánh vác phần nợ còn lại bằng tài sản riêng (căn cứ khoản 1 Điều 615 Bộ luật dân sự 2015).

Do đó, bên cho vay cần phải thẩm định kỹ lưỡng năng lực tài chính của người vay ngay từ đầu nhằm bảo vệ quyền lợi của mình.