Trước khi được phân chia di sản, người thừa kế cần thực hiện các nghĩa vụ về tài sản khác. Các nghĩa vụ tài sản và chi phí này phải thanh toán theo trình tự luật định. Vậy những khoản nào cần thanh toán trước khi chia thừa kế? Thứ tự ưu tiên thanh toán như thế nào?
Nhận thừa kế là việc chuyển dịch tài sản, quyền và nghĩa vụ dân sự của người đã chết sang cho người còn sống (cá nhân hoặc tổ chức) theo di chúc hoặc theo quy định pháp luật.
Thứ tự ưu tiên thanh toán thừa kế là gì? Áp dụng khi nào?
Thứ tự ưu tiên thanh toán khi phân chia di sản thừa kế là quy định về trình tự thanh toán các nghĩa vụ tài sản từ di sản trước khi thực hiện việc phân chia di sản. Theo đó, di sản được sử dụng để thanh toán các nghĩa vụ tài sản của người chết theo thứ tự luật định, gồm:
(i) Chi phí liên quan đến mai táng và quản lý di sản;
(ii) Các nghĩa vụ tài chính còn lại của người chết.
Thông thường việc phân chia di sản sẽ được thực hiện sau thời điểm mở thừa kế, toàn bộ di sản sẽ được phân chia cho những người thừa kế hợp pháp. Nhưng trong trường hợp người chết chưa thực hiện hết nghĩa vụ về tài sản khi còn sống thì phải ưu tiên sử dụng di sản để hoàn thành toàn bộ những nghĩa vụ đó trước.
Bởi Điều 658 Bộ luật dân sự 2015 quy định rằng tài sản phải được sử dụng để thanh toán các khoản nợ và nghĩa vụ tài chính trước khi tiến hành phân chia di sản, nếu không thanh toán các khoản này trước, việc chia tài sản có thể bị pháp luật ngăn chặn.
Ngoài ra, thứ tự quy định tại Điều 658 cũng được áp dụng trong trường hợp có tranh chấp về quyền thừa kế hoặc khi di sản có nhiều chủ nợ. Luật đặt ra quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan (chủ nợ,…) và chính người thừa kế.
Như vậy có thể hiểu, thứ tự ưu tiên thanh toán được sử dụng sau thời điểm mở thừa kế và trước khi phân chia di sản trong trường hợp các nghĩa vụ của người chết chưa được hoàn thành.
Các khoản được ưu tiên thanh toán khi chia thừa kế:
Các nghĩa vụ tài sản và các khoản chi phí liên quan đến thừa kế được thanh toán theo thứ tự sau đây:
1. Chi phí hợp lý theo tập quán cho việc mai táng;
2. Tiền cấp dưỡng còn thiếu;
3. Chi phí cho việc bảo quản di sản;
4. Tiền trợ cấp cho người sống nương nhờ;
5. Tiền công lao động;
6. Tiền bồi thường thiệt hại;
7. Thuế và các khoản phải nộp khác vào ngân sách nhà nước;
8. Các khoản nợ khác đối với cá nhân, pháp nhân;
9. Tiền phạt;
10. Các chi phí khác.
Việc thanh toán các khoản ưu tiên này được thực hiện như thế nào?
Việc thanh toán được sắp xếp dựa trên nguyên tắc mức độ quan trọng giảm dần nhằm đảm bảo quyền lợi của các chủ nợ và ngăn chặn các tranh chấp phát sinh trong quá trình phân chia di sản.
Sau khi các nghĩa vụ nêu trên đã được thanh toán đầy đủ, phần tài sản còn lại mới được chia cho những người thừa kế.
Việc thanh toán được thực hiện theo từng nghĩa vụ một, tất cả các khoản trên đều phải được thanh toán. Nghĩa vụ thanh toán sau phải nhường cho nghĩa vụ thanh toán trước. Việc thanh toán nghĩa vụ sau chỉ được thực hiện khi đã thực hiện xong nghĩa vụ thanh toán liền trước hoặc người có quyền yêu cầu thanh toán nghĩa vụ liên trước không yêu cầu.
Di sản thừa kế được xác định là số tiền còn lại sau khi thanh toán xong các nghĩa vụ ưu tiên. Trường hợp di sản sau khi thanh toán không còn thừa thì xác định là không có di sản, không phát sinh vấn đề thừa kế.
Không thanh toán tiền nghĩa vụ có được chia thừa kế không?
Việc không thanh toán nghĩa vụ tài chính có thể khiến người thừa kế mất quyền thừa kế.
Theo quy định tại khoản 1 Điều 615 BLDS 2015, người thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài chính của người để lại di sản trong phạm vi di sản mà họ nhận được.
Người thừa kế không thực hiện nghĩa vụ thanh toán có thể không được hưởng quyền thừa kế.
Người thừa kế không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng còn thiếu thì sẽ không được chia thừa kế. Hành vi này thuộc trường hợp không được hưởng di sản theo Điều 621 BLDS 2015.
Ngoài ra, đối với những nghĩa vụ tài chính khác, nếu người thừa kế cố ý không thực hiện thì hoàn toàn có thể bị các bên liên quan hoặc cơ quan có thẩm quyền yêu cầu loại trừ quyền hưởng di sản bằng nhiều phương thức khác nhau.
Việc không thanh toán các khoản nợ không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người thừa kế mà còn có thể gây ra tranh chấp pháp lý với các bên liên quan hoặc giữa các người thừa kế với nhau. Điều này dẫn đến việc tài sản thừa kế bị phong tỏa hoặc các giao dịch phân chia tài sản bị coi là không hợp pháp.
Do đó, tuân thủ quy định về thanh toán nghĩa vụ tài chính là điều kiện tiên quyết để đảm bảo quyền lợi cho tất cả các bên liên quan trong quá trình thừa kế.
Các khoản nghĩa vụ thanh toán do ai chi trả?
Các khoản nghĩa vụ thanh toán trong quá trình chia thừa kế thường do người quản lý di sản hoặc những người thừa kế trực tiếp chi trả, theo Điều 615 BLDS 2015.
Điều 615. Thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại
1. Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thoả thuận khác.
2. Trường hợp di sản chưa được chia thì nghĩa vụ tài sản do người chết để lại được người quản lý di sản thực hiện theo thoả thuận của những người thừa kế trong phạm vi di sản do người chết để lại.
3. Trường hợp di sản đã được chia thì mỗi người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại tương ứng nhưng không vượt quá phần tài sản mà mình đã nhận, trừ trường hợp có thoả thuận khác.
4. Trường hợp người thừa kế không phải là cá nhân hưởng di sản theo di chúc thì cũng phải thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại như người thừa kế là cá nhân.
Nếu người để lại di sản chỉ định người quản lý di sản trong di chúc, người này sẽ chịu trách nhiệm thực hiện các nghĩa vụ tài chính trước khi chia tài sản thừa kế. Trường hợp không có người quản lý di sản, các người thừa kế phải cùng nhau thực hiện trách nhiệm thanh toán các khoản nợ và nghĩa vụ tài chính từ phần di sản mà họ thừa kế. Như vậy, trong trường hợp này anh là người thừa kế nên anh có nghĩa vụ chi trả.